CÔNG BỐ TOP 10 DOANH NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ KINH DOANH HIỆU QUẢ NĂM 2026 – NGÀNH BÁN LẺ

Trong khuôn khổ Chương trình Nghiên cứu về đổi mới sáng tạo và cách tân trong các ngành kinh tế chủ lực năm 2026, Viet Research phối hợp với Báo Tài chính – Đầu tư (Bộ Tài chính) công bố Top 10 Doanh nghiệp Bán lẻ Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả 2026 (Top 10 Most Innovative Retails – VIE 10). Đây là những doanh nghiệp có tiềm năng và hiệu quả kinh doanh tốt nhờ tăng cường áp dụng và đẩy mạnh đổi mới, sáng tạo, cách tân.

Chương trình nhằm nâng cao nhận thức và tôn vinh tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo, cách tân trong phát triển đất nước và doanh nghiệp.

Danh sách VIE 10 Doanh nghiệp ngành Bán lẻ và phương pháp nghiên cứu được đăng tải trên Cổng thông tin của Chương trình https://vie10.vn

Bảng 1: Top 10 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả năm 2026 – Ngành Bán lẻ – Nhóm Siêu thị, chuỗi bán lẻ

Bảng 2: Top 5 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả năm 2026 – Ngành Bán lẻ – Nhóm Vàng bạc đá quý

Bảng 3: Top 5 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả năm 2026 – Ngành Bán lẻ – Nhóm Siêu thị điện máy, hệ thống phân phối các sản phẩm công nghệ

Bán lẻ giữ nhịp đổi mới tích cực, cam kết đầu tư là điểm tựa cho tăng trưởng bền vững

Chỉ số Niềm tin Đổi mới Sáng tạo (ISI) ngành Bán lẻ năm 2026 đạt 75 điểm, nằm trong vùng “Rất cao” theo thang đo chỉ số khuyếch tán (Diffusion Index). Mọi giá trị vượt 50 đã phản ánh xu hướng mở rộng; vượt 75 đồng nghĩa với trạng thái lạc quan có hệ thống, không còn là dao động nhất thời.

Tuy nhiên, mức điểm này thấp hơn nhẹ so với ISI trung bình của các doanh nghiệp tham gia khảo sát là 76 điểm, phản ánh trạng thái thận trọng nhất định của ngành trong bối cảnh sức mua, chi phí vận hành và áp lực cạnh tranh vẫn là những biến số cần theo dõi.

Trong ba cấu phần, P3 – Cam kết đầu tư đạt 77 điểm, cao nhất, cho thấy doanh nghiệp bán lẻ đang ưu tiên phân bổ nguồn lực cho R&D và các sáng kiến đổi mới trong năm tới. Đây là tín hiệu quan trọng, bởi ngành bán lẻ có tính cạnh tranh trực tiếp với người tiêu dùng, nên đổi mới không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở trải nghiệm mua sắm, vận hành chuỗi cung ứng, quản trị dữ liệu khách hàng và mô hình bán hàng đa kênh.

Trong khi đó, P1 – Đánh giá hiện tại đạt 72 điểm, thấp hơn P2 và P3, cho thấy hiệu quả đổi mới trong 6 tháng qua vẫn chưa thật sự bứt phá. Khoảng cách giữa đánh giá hiện tại và cam kết đầu tư hàm ý rằng ngành Bán lẻ đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp: niềm tin và nguồn lực đã được củng cố, nhưng kết quả thực thi cần thêm thời gian để chuyển hóa thành tăng trưởng rõ nét hơn.

AI Định hình lại Bán lẻ: Khi hiệu quả vận hành trở thành lợi thế chiến lược

Ngành bán lẻ toàn cầu đang trải qua giai đoạn tái định nghĩa căn bản nhất kể từ sự xuất hiện của thương mại điện tử hơn hai thập kỷ trước. Sức ép không đến từ một phía — sự thay đổi hành vi tiêu dùng hậu đại dịch, lạm phát dai dẳng, sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) và áp lực bền vững môi trường đang cùng lúc tác động lên toàn bộ chuỗi giá trị bán lẻ. Trong bối cảnh đó, đổi mới sáng tạo không còn là lợi thế cạnh tranh tùy chọn mà là điều kiện để tồn tại.

Bức tranh tổng thể từ dữ liệu tổng hợp của Viet Research dựa trên McKinsey, Bain & Company, Deloitte và Accio Research giai đoạn 2024–2026 cho thấy ngành bán lẻ toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc căn bản — không phải theo chu kỳ thông thường, mà là sự chuyển dịch mang tính kiến tạo được dẫn dắt bởi trí tuệ nhân tạo và ba trục đổi mới chiến lược song hành.

Thứ nhất, quy mô và tốc độ phổ cập AI đang vượt mọi dự báo. Thị trường AI trong bán lẻ toàn cầu đạt 18,4 tỷ USD năm 2026 và được dự báo tăng trưởng ở mức CAGR 32,4% để đạt 130,88 tỷ USD vào năm 2033. Điều đáng chú ý hơn con số tuyệt đối là tốc độ phổ cập: 89% doanh nghiệp bán lẻ toàn cầu hiện đang ứng dụng AI — tăng từ mức 45% năm 2020 — phản ánh sự dịch chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai thực chiến ở quy mô đại trà. Đây không còn là câu chuyện của những người tiên phong; nó đã trở thành tiêu chuẩn ngành.

Thứ hai, lợi tức đầu tư AI đang tạo ra khoảng cách hiệu suất ngày càng khó thu hẹp. Các nhà bán lẻ triển khai AI ở quy mô lớn ghi nhận đồng thời hai tác động có tính bổ trợ: giảm chi phí vận hành 15% và tăng trưởng doanh thu 10%. Cộng thêm tiềm năng từ AI sinh tạo (Generative AI) mà McKinsey ước tính có thể mang lại 400–660 tỷ USD giá trị hàng năm riêng cho lĩnh vực bán lẻ, rõ ràng khoảng cách giữa doanh nghiệp đi đầu và doanh nghiệp chần chừ sẽ ngày càng nới rộng theo cấp số nhân, không phải tuyến tính.

Thứ ba, ba trụ cột đổi mới đang định hình lại toàn bộ mô hình kinh doanh bán lẻ. Omnichannel thế hệ mới — với gần 60% nhà bán lẻ áp dụng composable IT và hơn 60% lưu lượng trực tuyến đến từ di động — đang tái định nghĩa điểm tiếp xúc với khách hàng. Mô hình doanh thu “beyond trade” gồm retail media, marketplace và dịch vụ tài chính nhúng đã chiếm 15% doanh thu nhưng tới 25% lợi nhuận của các nhà bán lẻ lớn năm 2024 — tăng 50% chỉ trong ba năm từ mức 10% năm 2021. Và bền vững hóa không còn là nghĩa vụ ESG mang tính tuân thủ: với 73% CEO ngành hàng tiêu dùng tăng đầu tư vào sáng kiến bền vững và mô hình kinh tế tuần hoàn được dự báo tạo ra 360 tỷ USD giá trị ròng vào năm 2050, đây đã trở thành trục cạnh tranh dài hạn có giá trị thực chất.

Các doanh nghiệp bán lẻ thành công trong thập kỷ tới sẽ không phải là những đơn vị bán hàng giỏi nhất, mà là những nền tảng dữ liệu — vận hành — trải nghiệm được tích hợp chặt chẽ nhất. Cuộc đua không còn nằm ở sản phẩm hay giá cả; nó nằm ở năng lực học hỏi và thích nghi theo thời gian thực từ dữ liệu khách hàng, chuỗi cung ứng và thị trường. Đây là lợi thế mà một khi đã tích lũy đủ, gần như không thể bắt kịp trong ngắn hạn.

Bán lẻ Việt Nam trước “cú nhảy số”: Khi đổi mới sáng tạo trở thành động cơ tăng trưởng mới.

Dữ liệu tổng hợp của Viet Research từ Tổng cục Thống kê, Bộ Công Thương, VECOM và NHNN giai đoạn 2020–2024 phác họa một thị trường bán lẻ đang trong giai đoạn chuyển đổi cơ cấu sâu sắc — không đơn thuần là tăng trưởng quy mô, mà là sự tái định hình toàn diện về mô hình, kênh phân phối và hạ tầng số nền tảng.

Sức bật phục hồi và quỹ đạo tăng trưởng bền vững. Sau giai đoạn tăng trưởng thấp năm 2020–2021 do tác động của đại dịch Covid-19 — với tốc độ tăng tổng mức bán lẻ chỉ đạt 3,1% và 2,5% — ngành bán lẻ Việt Nam bứt phá mạnh mẽ với mức tăng 20% năm 2022, sau đó ổn định ở mức 9,0–9,6% trong hai năm tiếp theo. Doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt gần 4.922 nghìn tỷ đồng năm 2024, tăng liên tục qua các năm từ mức nền 3.746 nghìn tỷ đồng năm 2020. Quỹ đạo này cho thấy sức cầu nội địa đang được duy trì ổn định — một điều kiện tiên quyết để các mô hình đổi mới sáng tạo có thể triển khai ở quy mô đủ lớn để tạo ra hiệu quả kinh tế.

Thương mại điện tử: Từ kênh bổ sung thành động lực tăng trưởng chủ đạo. Bức tranh TMĐT trong giai đoạn 2020–2024 là minh chứng rõ nét nhất cho sự chuyển đổi mô hình bán lẻ tại Việt Nam. Quy mô thị trường tăng hơn gấp đôi — từ 11,8 tỷ USD năm 2020 lên 25 tỷ USD năm 2024 — với tốc độ tăng trưởng duy trì ở mức 15–25%/năm xuyên suốt giai đoạn, ngay cả trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Điểm đáng chú ý hơn con số tuyệt đối là sự thay đổi về tỷ trọng: TMĐT đã chiếm 9% tổng mức bán lẻ năm 2024, tăng từ mức 4,5% năm 2020 — tức là tỷ trọng đã tăng gấp đôi chỉ trong bốn năm. Đây không còn là kênh thứ yếu; TMĐT đang trở thành xương sống của chiến lược phân phối hiện đại.

Hạ tầng số — Nền tảng không thể thiếu cho đổi mới bán lẻ. Bốn chỉ số hạ tầng số năm 2024 cùng kể một câu chuyện nhất quán: 84% dân số dùng Internet, 87% người trưởng thành có tài khoản thanh toán, 79,2% doanh nghiệp bán lẻ đã áp dụng mô hình đa kênh — tất cả đều ở ngưỡng đủ để tạo ra hiệu ứng mạng lưới (network effect) và thúc đẩy các mô hình đổi mới phát huy tác dụng ở quy mô thực sự. Tỷ trọng TMĐT 9% trên tổng bán lẻ vừa phản ánh thành quả đã đạt được, vừa cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn khi so sánh với các thị trường phát triển hơn trong khu vực như Trung Quốc (trên 35%) hay Hàn Quốc (trên 30%).

Có thể thấy Việt Nam đã vượt qua ngưỡng hạ tầng số tối thiểu cần thiết để đổi mới sáng tạo trong bán lẻ có thể tạo ra giá trị thực chất — không còn là thử nghiệm, mà là triển khai ở quy mô thị trường. Doanh nghiệp nào nắm bắt được thời điểm này — khi hạ tầng đã chín nhưng cạnh tranh chưa bão hòa — sẽ có lợi thế người đi đầu khó bị xóa bỏ trong trung và dài hạn.

Bán lẻ Việt Nam trước ngưỡng bứt phá: Đổi mới xanh và AI định hình cuộc đua 12–18 tháng tới

Động lực Đổi mới sáng tạo trong Doanh nghiệp Việt: Hiệu quả vận hành là đích đến, Tăng trưởng là kết quả.

Dữ liệu theo dõi xu hướng ba năm 2024–2026 từ Khảo sát VIE Quý I/2026 của Viet Research tiết lộ một sự dịch chuyển quan trọng trong tư duy đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam: động lực ĐMST đang ngày càng được định hướng bởi hiệu quả nội tại hơn là tăng trưởng bề mặt.

Nâng cao hiệu quả vận hành giữ vị trí động lực hàng đầu và tiếp tục tăng mạnh — từ 66,5% năm 2024 lên 73,9% năm 2026 — cho thấy các doanh nghiệp đang ưu tiên tối ưu hóa từ bên trong như nền tảng bền vững cho tăng trưởng dài hạn. Xu hướng đường đỏ duy trì đỉnh cao ở nhóm này là tín hiệu đặc biệt có ý nghĩa: đây là cách tiếp cận ĐMST của những tổ chức trưởng thành — xây móng trước, mở rộng sau.

Tăng trưởng doanh thu (54,3%) và tạo sự khác biệt cạnh tranh (43,5%) cùng tăng đều qua ba năm, phản ánh nhận thức ngày càng rõ rằng ĐMST không chỉ là công cụ tiết kiệm chi phí mà còn là đòn bẩy tạo ra doanh thu mới và vị thế thị trường khác biệt. Đáng chú ý, tuân thủ quy định môi trường và xã hội tăng từ 33,3% lên 37,0% — cho thấy ESG đang chuyển hóa từ nghĩa vụ pháp lý thành động lực chiến lược chủ động trong cộng đồng bán lẻ Việt Nam.

Khảo sát các doanh nghiệp bán lẻ và VIE10 Quý I/2026 của Viet Research tiếp tục cung cấp một lăng kính hiếm có: nhìn vào đổi mới sáng tạo (ĐMST) không từ góc độ vĩ mô, mà từ chính những người đang vận hành thị trường mỗi ngày. Và bức tranh hiện ra là của một cộng đồng doanh nghiệp đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ — tầm nhìn chiến lược đã được định hình rõ nét, nền tảng tổ chức đang được củng cố, và những thách thức còn lại được nhận diện đủ rõ để có thể chuyển hóa thành lộ trình hành động cụ thể. Đây là dấu hiệu của một thị trường không chỉ nhận ra cơ hội, mà đang chủ động chuẩn bị năng lực để nắm bắt nó.

Sự đồng thuận chiến lược xung quanh hai trục ưu tiên. Khi được hỏi về những xu hướng ĐMST sẽ ảnh hưởng mạnh nhất đến ngành trong năm tới, cộng đồng doanh nghiệp cho thấy mức độ đồng thuận hiếm thấy: Chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn dẫn đầu với 87%, tiếp theo là AI và tự động hóa quy trình với 80,4%. Khoảng cách lớn giữa hai nhóm dẫn đầu này với phần còn lại — IoT (32,6%), cá nhân hóa dữ liệu (23,9%), Blockchain (19,6%), mô hình platform (8,7%) và Hybrid work (2,2%) — không phải ngẫu nhiên. Nó phản ánh sự hội tụ chiến lược có chủ đích: các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đang đặt cược vào hai xu hướng vừa có áp lực thị trường rõ ràng nhất, vừa có khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn có thể đo lường được.

Nhận diện rào cản — Bước đầu tiên của hành trình đổi mới có trách nhiệm. Kết quả khảo sát cho thấy các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đang tiếp cận ĐMST với thái độ trung thực và thực dụng đáng ghi nhận: nhân sự chuyên môn được 61,3% doanh nghiệp xác định là thách thức cần ưu tiên giải quyết, phản ánh nhận thức rõ ràng rằng công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi có con người đủ năng lực vận hành và định hướng nó. Đây không phải là dấu hiệu của sự yếu kém — mà là bằng chứng của tư duy quản trị trưởng thành: biết mình đang ở đâu, cần gì để tiến lên. Tương tự, 40% doanh nghiệp ghi nhận thách thức về thông tin và dữ liệu cho thấy nhận thức về tầm quan trọng của hạ tầng dữ liệu đã lan rộng — nền tảng cần thiết để các quyết định đầu tư vào hướng đúng.

Đặc biệt tích cực là tín hiệu đến từ hai yếu tố nền tảng của chuyển đổi tổ chức. Hơn 51% doanh nghiệp xác nhận văn hóa tổ chức không phải rào cản, và gần 48% đánh giá tương tự với cơ chế quy trình nội bộ — tỷ lệ này vượt trội so với mức trung bình toàn cầu mà McKinsey và Deloitte ghi nhận, nơi quản trị thay đổi thường là rào cản hàng đầu của các chương trình chuyển đổi số. Đây là lợi thế xuất phát điểm không nhỏ: khi tổ chức đã sẵn sàng về mặt văn hóa và quy trình, bài toán còn lại — nhân lực và dữ liệu — là những thách thức có thể giải quyết được bằng đầu tư đúng hướng và lộ trình rõ ràng. Nói cách khác, các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đang sở hữu đúng loại nền tảng khó xây dựng nhất, và đang thiếu đúng những thứ có thể bổ sung được nhanh nhất.

Tầm nhìn ĐMST của doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đã định hình rõ ràng, nhưng lợi thế cạnh tranh thực sự sẽ thuộc về những tổ chức giải quyết được bài toán nhân lực số và hạ tầng dữ liệu trong 12–18 tháng tới — trước khi cửa sổ cơ hội của người đi đầu khép lại.

Đổi mới sáng tạo trong bán lẻ không còn là câu chuyện của tương lai — nó đang định hình kết quả kinh doanh ngay hôm nay. Thị trường Việt Nam đang đứng ở ngưỡng cửa của một giai đoạn tăng tốc: hạ tầng số đủ chín, người tiêu dùng đủ sẵn sàng, và áp lực cạnh tranh đủ lớn để buộc mọi doanh nghiệp phải hành động. Câu hỏi không còn là có nên đổi mới không, mà là đổi mới ở đâu, nhanh đến đâu, và với nguồn lực nào. Những doanh nghiệp trả lời được câu hỏi này một cách rõ ràng và kiên định sẽ là những người định hình ngành bán lẻ Việt Nam thập kỷ tới.

Lễ Công bố và Vinh danh các doanh nghiệp trong Danh sách Top 10 Doanh nghiệp Bán lẻ Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả 2026 sẽ được tổ chức trong khuôn khổ Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam 2026 – Sáng tạo để Tăng trưởng, Xanh để Bền vững tại Khách sạn InterContinental Hanoi Landmark72, Hà Nội vào ngày 26 tháng 06 năm 2026 và được đăng tải tại cổng thông tin của Chương trình www.vie10.vn và trên các kênh truyền thông đại chúng.

Chỉ số Niềm tin Đổi mới Sáng tạo (Innovation Sentiment Index – ISI) là công cụ đo lường tâm lý và kỳ vọng của lãnh đạo doanh nghiệp đối với hoạt động đổi mới sáng tạo, được Viet Research nghiên cứu và xây dựng theo phương pháp tính toán chỉ số khuếch tán (Disfusion Index) được nhiều tổ chức uy tín như Bloomberg, IHS Markit… áp dụng khi tính chỉ số nhà quản trị mua hàng PMI. Khác với các chỉ số truyền thống đo lường kết quả đầu ra, ISI tập trung vào ba trụ cột tâm lý cốt lõi: đánh giá hiện tại (P1), kỳ vọng tương lai (P2) và cam kết đầu tư (P3) — phản ánh toàn bộ hành trình từ “đã làm gì” đến “tin vào điều gì” và “sẵn sàng chi bao nhiêu”. Chỉ số được tính theo thang từ 0 đến 100, trong đó mọi giá trị trên 50 đều cho thấy xu hướng mở rộng đổi mới, còn dưới 50 là tín hiệu thận trọng hoặc thu hẹp. (https://baodautu.vn/cong-bo-chi-so-niem-tin-doi-moi-sang-tao-isi-quy-i2026-phong-vu-bieu-moi-cho-nen-kinh-te-viet-nam-d594149.html)